ميرزا على خان نائينى ( صفاء السلطنة )
65
گزارش كوير ( سفرنامه صفاء السلطنه نايينى " تحفة الفقراء " ) ( فارسى )
رباط واقع است ، منزل شد . اين رباط و آبانبار را قريب چهل سال قبل از اين مرحوم حاجى ابو القاسم تاجر رشتى ساكن يزد در اينجا ساخته و خوب ساخته است . قدرى در كوچه باغ عقدا گردش شد . جاى باصفاى خوش آب بدهوايى است . شب ميرزا جواد پسر مرحوم ميرزا عبد الحسين عمو كه اينجا مباشر تلگرافخانهء مباركه است ، آمده ، تدارك كاملى آورد . غذاى خوبى صرف شد . [ چاه نو ] شنبه بيست و سوم : منزل چاه نو چهار فرسخى است . دو ساعت از روز گذشته وارد شدم . مرحوم حسينخان صاحب اختيار نظام الدوله در حكومت يزد از خرج ديوان همايون به اهتمام حاجى ملا على اردكانى قلعه و رباطى در اينجا ساخته است . گفتند كنه بسيار دارد . لهذا در دالان آبانبار قديم منزل شد . آبانبار بزرگى هم در اين سنوات محمد خان والى كه حاكم يزد بود ، ساخته است . آب از مزرعهء نو هشت فرسخى آورده ، به آبانبار انداخته است . قليل آب شورى هم دارد كه به مصرف زراعت مىرسانند . ده نفر مرد بىعيال در قلعه هستند . بجز ماست و نان جو هيچ چيز يافت نمىشود . [ نوگنبد ] يكشنبه بيست و چهارم : منزل شاهآباد است كه اسم قديم و مشهور آن نوگنبد بوده ، رباطى در عهد خاقان مغفور « 44 » حاجى حسنعلى و حاجى على اصغر قهپايهاى به اهتمام كسان حاجى محمد طاهر تاجر يزدى اينجا ساختهاند و قلعه [ اى ] هم حسينخان صاحب اختيار به خرج دولت عليه عمارت نموده ، بيست خانوار دارد . قليل آب شورى جهت زراعت داشته . نظام الدوله اندك آب شيرينى نيز از اهركان دو فرسخى به سيصد تومان خريده ، جارى ساخته است . الآن چاپارخانه و رباط و زراعت و خانوارى چند دارد . ميرزا عبد الحسين داماد ابوى اينجا آمده ، تدارك ورود مرا ديده بود . [ نائين ] دوشنبه بيست و پنجم : سه ساعت از شب گذشته از نوگنبد براى ورود نائين روانه
--> ( 44 ) - فتحعلى شاه قاجار .